Điều lệ trường mầm non, ban hành kèm Thông tư 52/2020/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo, là văn bản quy định cách mọi trường mầm non tổ chức và hoạt động: nhiệm vụ của trường, bộ máy quản lý, cách chia nhóm lớp và số trẻ tối đa, nhiệm vụ của giáo viên, quyền của trẻ, quan hệ với gia đình, và những quy định riêng cho trường dân lập, tư thục. Chủ đầu tư không cần thuộc lòng, nhưng phải đọc kỹ những phần quyết định quyền hạn của chính mình và những phần sẽ hiện ra trong mô hình tài chính.
Điều lệ áp dụng chung cho trường công lập, dân lập và tư thục; trường tư thục có thêm phần về hội đồng trường và quan hệ giữa nhà đầu tư với hiệu trưởng. Văn bản có thể được sửa đổi, bổ sung, và trường còn phải tuân theo các quy định khác như tiêu chuẩn cơ sở vật chất, chương trình giáo dục. Bài này chỉ ra các phần nên đọc trước và vì sao, kèm những hiểu nhầm hay gặp ở chủ trường mới.
Điều lệ nằm ở đâu trong hệ thống văn bản
Có thể hình dung bốn tầng. Trên cùng là Luật Giáo dục 2019, đặt ra nguyên tắc chung về cơ sở giáo dục, nhà giáo, người học, loại hình công lập và tư thục. Tầng thứ hai là các nghị định, trong đó có nghị định về điều kiện đầu tư và hoạt động trong lĩnh vực giáo dục, quy định điều kiện thành lập, cho phép hoạt động. Tầng thứ ba là các thông tư của Bộ Giáo dục và Đào tạo, trong đó có Điều lệ trường mầm non, tiêu chuẩn cơ sở vật chất, Chương trình giáo dục mầm non. Tầng cuối là quy chế tổ chức và hoạt động do chính trường ban hành.
Quy chế của trường không được trái với Điều lệ. Đây là điểm quan trọng với nhà đầu tư: những thoả thuận giữa các nhà đầu tư, hay quyền hạn mà anh/chị muốn giữ cho mình, phải được thiết kế trong khuôn khổ Điều lệ cho phép, rồi cụ thể hoá vào quy chế. Một quy chế viết rằng nhà đầu tư trực tiếp quyết định mọi việc chuyên môn, bỏ qua vai trò hiệu trưởng, sẽ không đứng vững khi có thanh tra.
Với cơ sở giáo dục mầm non độc lập (nhóm trẻ, lớp mẫu giáo độc lập), văn bản tương ứng là quy chế tổ chức và hoạt động riêng của Bộ, không phải Điều lệ trường. Nếu anh/chị đi từ nhóm trẻ lên trường, cần đọc lại bằng văn bản mới.
Một lưu ý thực hành: khi tra Điều lệ, nên lấy bản hợp nhất hoặc đọc kèm các thông tư sửa đổi nếu có, từ nguồn chính thức như cơ sở dữ liệu văn bản pháp luật của Nhà nước hoặc cổng thông tin của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Bản tải từ các trang chia sẻ tài liệu thường là bản gốc chưa cập nhật, có khi là Điều lệ cũ đã hết hiệu lực từ trước năm 2020.
Phần về bộ máy: hội đồng trường và hiệu trưởng
Hội đồng trường tư thục. Là tổ chức quản trị, đại diện cho nhà đầu tư và các bên liên quan, quyết định những việc lớn: phương hướng phát triển, kế hoạch tài chính, quy chế, đề cử hiệu trưởng. Thành phần, cách bầu, nhiệm kỳ và cách làm việc theo Điều lệ và quy chế của trường.
Hiệu trưởng. Người chịu trách nhiệm quản lý, điều hành các hoạt động của trường, đặc biệt là chuyên môn. Ở trường tư thục, hiệu trưởng do hội đồng trường đề cử và được cơ quan quản lý có thẩm quyền công nhận. Hiệu trưởng phải đạt tiêu chuẩn về trình độ và kinh nghiệm theo Điều lệ.
Ranh giới quyền hạn. Nhà đầu tư quyết định qua hội đồng trường về tài chính, đầu tư, chiến lược; hiệu trưởng điều hành hằng ngày và chịu trách nhiệm chuyên môn. Ranh giới này nên được viết thành bảng phân quyền trong quy chế: việc gì hiệu trưởng tự quyết, việc gì cần hội đồng trường duyệt, ngưỡng chi tiêu nào cần thêm chữ ký.
Tổ chuyên môn, tổ văn phòng. Trường tổ chức các tổ chuyên môn theo khối nhóm lớp và tổ văn phòng cho kế toán, y tế, bếp, bảo vệ. Quy mô nhỏ có thể gộp, nhưng chức năng vẫn phải có người chịu trách nhiệm.
Thay hiệu trưởng. Vì hiệu trưởng cần được công nhận, việc thay người không thể làm trong một ngày. Nhà đầu tư nên có kế hoạch kế nhiệm, ví dụ một phó hiệu trưởng đủ tiêu chuẩn, để trường không rơi vào khoảng trống.
Phần về nhóm lớp và số trẻ: chỗ chạm thẳng vào doanh thu
Điều lệ quy định cách tổ chức trẻ theo nhóm trẻ (trẻ dưới ba tuổi, chia theo tháng tuổi) và lớp mẫu giáo (ba đến sáu tuổi, chia theo năm tuổi), kèm số trẻ tối đa trong mỗi nhóm, lớp và số giáo viên tối thiểu cho mỗi nhóm lớp. Có quy định về lớp ghép nhiều độ tuổi khi số trẻ ít. Những con số này cần đọc trực tiếp ở bản Điều lệ hiện hành và các văn bản về định mức giáo viên.
Với mô hình tài chính, đây là phần quyết định trần doanh thu của mỗi phòng học. Một phòng rộng không có nghĩa nhận được nhiều trẻ hơn mức tối đa của nhóm lớp đó; và tỷ lệ giáo viên trên trẻ quyết định phần lớn chi phí nhân sự. Nhiều kế hoạch đầu tư sai từ đầu vì tính số trẻ theo diện tích sàn hoặc theo kỳ vọng tuyển sinh, không theo quy định nhóm lớp.
Thứ hai, cơ cấu độ tuổi ảnh hưởng mạnh tới chi phí: nhóm trẻ nhỏ có số trẻ tối đa thấp hơn và cần nhiều người chăm hơn so với lớp mẫu giáo lớn. Trường nhận nhiều trẻ dưới hai tuổi phải có mức thu và cơ cấu nhân sự tương ứng. Khi đọc báo cáo của một trường định mua, hãy tách doanh thu và nhân sự theo từng nhóm lớp thay vì nhìn tổng.
Phần về giáo viên và những hành vi bị cấm
Nhiệm vụ giáo viên. Điều lệ liệt kê nhiệm vụ của giáo viên: bảo vệ an toàn, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục trẻ theo chương trình, theo dõi sự phát triển của trẻ, phối hợp với gia đình, rèn luyện chuyên môn. Đây là căn cứ để trường viết mô tả công việc và đánh giá.
Quyền của giáo viên. Được bảo đảm điều kiện làm việc, được bồi dưỡng chuyên môn, được hưởng chế độ theo hợp đồng và pháp luật lao động. Trường tư thục ký hợp đồng lao động với giáo viên theo Bộ luật Lao động.
Hành vi bị cấm. Điều lệ cấm những hành vi như xúc phạm, bạo hành, xâm hại trẻ; phân biệt đối xử; cắt xén khẩu phần ăn của trẻ; ép trẻ ăn; bỏ mặc trẻ; thu tiền trái quy định. Danh sách này nên được chép nguyên văn vào nội quy và hợp đồng lao động, có cam kết của từng người.
Ý nghĩa với nhà đầu tư. Sự cố bạo hành trẻ là rủi ro lớn nhất về uy tín và pháp lý của một trường. Chủ đầu tư có quy trình tuyển chọn, giám sát, kênh phản ánh của phụ huynh và xử lý nghiêm ngay từ dấu hiệu đầu tiên sẽ ở thế tốt hơn nhiều khi có chuyện.
Phần về trẻ em, gia đình và tài chính
Điều lệ quy định quyền của trẻ: được chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục theo chương trình, được bảo vệ an toàn, được tôn trọng, không bị phân biệt đối xử; trẻ khuyết tật được giáo dục hoà nhập. Trường không được đánh giá trẻ bằng điểm số hay xếp hạng; việc theo dõi sự phát triển là để điều chỉnh cách chăm sóc, giáo dục, không phải để so sánh trẻ với nhau. Tài liệu tuyển sinh, báo cáo gửi phụ huynh cần tôn trọng nguyên tắc này.
Quan hệ với gia đình: trường phối hợp với cha mẹ qua ban đại diện cha mẹ trẻ, tổ chức họp phụ huynh, công khai thông tin. Với trường tư thục, phần công khai các khoản thu, cam kết chất lượng và điều kiện bảo đảm chất lượng là nơi hay phát sinh khiếu nại; viết chính xác, không hứa những thứ trường không làm được.
Phần tài chính, tài sản quy định nguyên tắc quản lý, sử dụng tài sản và nguồn thu. Với trường tư thục, các quy định chi tiết về phân phối kết quả tài chính, trích lập quỹ thường nằm ở quy chế tài chính của trường trong khuôn khổ pháp luật. Nhà đầu tư cần đọc phần này cùng kế toán để thiết kế dòng tiền hợp lệ, minh bạch.
Những hiểu nhầm hay gặp ở chủ trường mới
Trường tư thục thì tự quyết mọi thứ. Trường tư thục tự chủ về tài chính, tuyển dụng, mức thu, nhưng vẫn thực hiện chương trình giáo dục mầm non của Bộ, tuân Điều lệ về nhóm lớp, giáo viên, quyền của trẻ, và chịu quản lý nhà nước về giáo dục. Tự chủ không có nghĩa nằm ngoài khung.
Có chương trình quốc tế thì không cần chương trình Bộ. Chương trình bổ trợ, chương trình tích hợp phải được thực hiện cùng, không thay thế Chương trình giáo dục mầm non, trừ những trường hợp được phép theo quy định riêng về liên kết, đầu tư nước ngoài.
Hiệu trưởng là người làm thuê nên thay lúc nào cũng được. Hiệu trưởng có vị trí pháp lý theo Điều lệ, cần được công nhận; thay người phải theo quy trình, và trường không được để trống vị trí quản lý chuyên môn.
Hội đồng trường chỉ là hình thức. Khi có tranh chấp giữa nhà đầu tư hoặc khi thanh tra, biên bản họp và nghị quyết của hội đồng trường là căn cứ đầu tiên được hỏi. Trường không có biên bản họp thật sẽ khó chứng minh các quyết định tài chính đã được thông qua đúng thẩm quyền.
Danh sách việc nên làm sau khi đọc Điều lệ
Đọc xong, chủ đầu tư nên chuyển những gì đã đọc thành tài liệu của trường:
- Bảng phân quyền giữa hội đồng trường, nhà đầu tư và hiệu trưởng, có ngưỡng chi tiêu.
- Quy chế tổ chức và hoạt động riêng của trường, rà từng điều không trái Điều lệ.
- Kế hoạch nhóm lớp theo độ tuổi với số trẻ tối đa và số giáo viên tương ứng, làm đầu vào cho mô hình tài chính.
- Nội quy giáo viên và nhân viên, chép danh sách hành vi bị cấm, kèm cam kết ký tên.
- Quy trình tiếp nhận và xử lý phản ánh của phụ huynh, người chịu trách nhiệm, thời hạn trả lời.
- Kế hoạch kế nhiệm hiệu trưởng và các vị trí chủ chốt.
- Bộ văn bản công khai thông tin theo quy định, cập nhật mỗi năm học.
Những tài liệu này cũng chính là thứ bên mua sẽ hỏi khi anh/chị muốn chuyển nhượng trường sau này; có sẵn từ đầu giúp trường được định giá tốt hơn.
Câu hỏi thường gặp
Điều lệ trường mầm non có áp dụng cho trường tư thục không?
Có. Điều lệ áp dụng cho trường mầm non thuộc các loại hình công lập, dân lập và tư thục, trong đó có những điều khoản riêng cho trường dân lập, tư thục như hội đồng trường và việc công nhận hiệu trưởng. Nhóm trẻ, lớp mẫu giáo độc lập áp dụng quy chế riêng.
Nhà đầu tư có thể tự làm hiệu trưởng không?
Có thể nếu đạt tiêu chuẩn hiệu trưởng theo Điều lệ về trình độ, kinh nghiệm, năng lực quản lý và được công nhận theo quy trình. Nếu chưa đạt, nhà đầu tư tham gia quản trị qua hội đồng trường và tuyển hiệu trưởng đủ tiêu chuẩn.
Trường có được nhận thêm trẻ vượt số tối đa khi nhu cầu đông không?
Không nên. Số trẻ tối đa mỗi nhóm lớp là quy định của Điều lệ, vượt là vi phạm và tăng rủi ro an toàn. Khi nhu cầu đông, giải pháp đúng là mở thêm nhóm lớp đủ điều kiện về phòng và giáo viên, có báo cáo theo quy định.
Quy chế tổ chức và hoạt động của trường do ai ban hành?
Do trường xây dựng và ban hành theo thẩm quyền quy định trong Điều lệ, thường qua hội đồng trường đối với trường tư thục. Quy chế phải phù hợp Luật Giáo dục, các nghị định và Điều lệ; nội dung trái quy định cấp trên không có giá trị.
Điều lệ có quy định học phí trường tư thục không?
Điều lệ không ấn định mức học phí cho trường tư thục. Trường tư thục tự xác định mức thu nhưng phải công khai trước khi tuyển sinh và thực hiện đúng như đã công khai, theo quy định về công khai và quản lý các khoản thu.
Bao lâu nên rà lại quy chế của trường theo Điều lệ?
Nên rà mỗi khi Điều lệ hoặc các văn bản liên quan được sửa đổi, khi thay đổi nhà đầu tư hay hội đồng trường, và tối thiểu mỗi năm học một lần cùng với kế hoạch năm học. Việc rà nên có người hiểu pháp luật giáo dục tham gia.