Theo Luật Giáo dục 2019, giáo viên mầm non phải tốt nghiệp từ cao đẳng sư phạm trở lên; trường tư thục cũng phải tuân chuẩn này như trường công lập. Ngoài chuẩn trình độ, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành chuẩn nghề nghiệp giáo viên mầm non (Thông tư 26/2018/TT-BGDĐT) và chuẩn hiệu trưởng cơ sở giáo dục mầm non (Thông tư 25/2018/TT-BGDĐT) làm căn cứ đánh giá. Bảo mẫu, cô nuôi, nhân viên nấu ăn là những vị trí khác, không thay được giáo viên đứng lớp.
Với chủ trường, chuẩn giáo viên không chỉ là điều kiện để được cấp phép mà còn là điều kiện để giữ phép: khi kiểm tra, đoàn sẽ đối chiếu danh sách giáo viên với văn bằng thật và với số nhóm lớp đang hoạt động. Bài này trình bày chuẩn của từng vị trí trong trường, bộ hồ sơ nhân sự nên lưu, cách xác minh văn bằng và các tình huống hay gặp. Nội dung tuyển dụng, giữ chân, đãi ngộ giáo viên thuộc danh mục Vận hành và đội ngũ của trang.
Chuẩn của từng vị trí trong trường
Bảng dưới tóm tắt nguyên tắc. Chi tiết tiêu chuẩn từng vị trí cần đối chiếu với văn bản hiện hành:
| Vị trí | Yêu cầu chính | Căn cứ thường dùng |
|---|---|---|
| Giáo viên | Tốt nghiệp cao đẳng sư phạm mầm non trở lên; đáp ứng chuẩn nghề nghiệp | Luật Giáo dục 2019; chuẩn nghề nghiệp giáo viên mầm non |
| Hiệu trưởng, phó hiệu trưởng | Đạt chuẩn trình độ giáo viên, có thời gian công tác và năng lực quản lý theo Điều lệ; được công nhận hoặc bổ nhiệm theo quy trình | Điều lệ trường mầm non; chuẩn hiệu trưởng |
| Nhân viên nấu ăn | Đủ sức khoẻ, được tập huấn kiến thức an toàn thực phẩm | Pháp luật an toàn thực phẩm |
| Nhân viên y tế hoặc người phụ trách y tế | Có chuyên môn y tế phù hợp, hoặc người được phân công kiêm nhiệm theo quy định | Hướng dẫn công tác y tế trường học |
| Kế toán | Có chuyên môn kế toán, đáp ứng yêu cầu của pháp luật kế toán với đơn vị | Pháp luật kế toán |
| Bảo mẫu, cô nuôi, nhân viên hỗ trợ | Hỗ trợ chăm sóc dưới sự phân công của giáo viên; nên được bồi dưỡng kỹ năng chăm sóc trẻ | Quy chế nội bộ của trường |
Điểm hay bị hiểu nhầm nhất là dòng cuối: người có chứng chỉ bảo mẫu ngắn hạn làm việc rất tốt trong vai trò hỗ trợ, nhưng không được tính là giáo viên của nhóm lớp khi cơ quan quản lý kiểm tra số giáo viên đạt chuẩn.
Chuẩn cao đẳng sư phạm: từ đâu ra và áp dụng thế nào
Trước Luật Giáo dục 2019, chuẩn trình độ của giáo viên mầm non là trung cấp sư phạm mầm non. Luật mới, có hiệu lực từ 01/7/2020, nâng lên cao đẳng sư phạm trở lên, cùng với việc nâng chuẩn của giáo viên tiểu học và trung học cơ sở lên đại học. Đi kèm là lộ trình nâng chuẩn cho giáo viên đã công tác từ trước mà chưa đạt chuẩn mới, do Chính phủ quy định.
Với trường tư thục tuyển mới, cách đơn giản và an toàn là chỉ tuyển giáo viên đứng lớp đã có bằng cao đẳng hoặc đại học sư phạm mầm non. Với giáo viên đang làm từ trước có bằng trung cấp, cần xem họ thuộc trường hợp nào của lộ trình nâng chuẩn và có kế hoạch học lên, vì đây sẽ là câu hỏi khi kiểm tra hoặc khi trường xin mở thêm nhóm lớp.
Bằng ngành khác (giáo dục tiểu học, tâm lý học, ngôn ngữ) cộng chứng chỉ ngắn hạn không thay được bằng sư phạm mầm non trong vai trò giáo viên. Những người này vẫn có thể làm việc trong trường ở vị trí phù hợp, ví dụ giáo viên bộ môn năng khiếu hay trợ giảng tiếng Anh, nhưng trường phải có đủ giáo viên đạt chuẩn cho từng nhóm lớp theo quy định.
Bộ hồ sơ nhân sự nên lưu cho mỗi người
Văn bằng, chứng chỉ. Bản sao có chứng thực hoặc bản sao đối chiếu bản chính, kèm kết quả xác minh văn bằng. Lưu cả chứng chỉ bồi dưỡng chuyên môn, chứng chỉ tập huấn an toàn thực phẩm với người nấu, chứng nhận huấn luyện phòng cháy với người được phân công.
Lý lịch và giấy tờ tuỳ thân. Sơ yếu lý lịch, căn cước, thông tin liên hệ khẩn cấp. Nhiều trường yêu cầu ứng viên tự xin và nộp phiếu lý lịch tư pháp như một bước kiểm tra lý lịch cho người làm việc với trẻ nhỏ; việc yêu cầu và lưu giữ phải tuân pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Giấy khám sức khoẻ. Khám trước khi nhận việc và định kỳ theo quy định cho người lao động, chú ý thêm các bệnh truyền nhiễm với người tiếp xúc trực tiếp trẻ và người nấu ăn.
Hợp đồng lao động và phụ lục. Ký đúng loại hợp đồng theo Bộ luật Lao động, có mô tả công việc, phụ lục điều chỉnh lương, quyết định phân công nhóm lớp.
Bảo hiểm xã hội. Hồ sơ tham gia bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp theo quy định với người làm việc theo hợp đồng thuộc diện bắt buộc.
Cam kết về hành vi bị cấm. Bản cam kết ký tên về những hành vi Điều lệ trường mầm non cấm (bạo hành, xúc phạm, bỏ mặc trẻ, cắt xén khẩu phần…) và quy định nội bộ về điện thoại, chụp ảnh trẻ, đăng ảnh lên mạng.
Đánh giá hằng năm. Kết quả đánh giá theo chuẩn nghề nghiệp hoặc khung đánh giá nội bộ, kế hoạch bồi dưỡng cá nhân, ghi nhận khen thưởng và kỷ luật.
Xác minh văn bằng: làm thế nào cho đúng
Văn bằng không thật là rủi ro có thật trong ngành, và trách nhiệm phát hiện thuộc về trường. Quy trình gọn:
- Yêu cầu ứng viên xuất trình bản chính khi phỏng vấn vòng cuối, đối chiếu với bản sao nộp hồ sơ.
- Tra cứu trên hệ thống tra cứu văn bằng của cơ sở đào tạo cấp bằng nếu có, hoặc gửi văn bản đề nghị xác minh tới cơ sở đào tạo.
- Đối chiếu năm tốt nghiệp, ngành, hình thức đào tạo với quá trình làm việc ứng viên khai; năm tháng chồng chéo vô lý là tín hiệu cần hỏi thêm.
- Lưu kết quả xác minh trong hồ sơ nhân sự, ghi ngày, người thực hiện.
- Với giáo viên đã làm việc từ trước khi trường có quy trình này, rà lại một lượt; làm có kế hoạch và tế nhị để không gây cảm giác bị nghi ngờ.
Khi mua lại một trường, đây là hạng mục thẩm định nên làm trên mẫu: chọn ngẫu nhiên vài hồ sơ giáo viên và xác minh đến cùng.
Giáo viên nước ngoài và giáo viên bộ môn
Nhiều trường mầm non tư thục có giáo viên nước ngoài dạy tiếng Anh. Về lao động, người nước ngoài làm việc tại Việt Nam thuộc diện phải có giấy phép lao động hoặc xác nhận không thuộc diện cấp theo quy định hiện hành, kèm thị thực và tạm trú phù hợp. Về chuyên môn, người dạy ngoại ngữ cho trẻ mầm non cần có trình độ, chứng chỉ giảng dạy phù hợp theo quy định của ngành và theo yêu cầu khi trường đăng ký chương trình làm quen ngoại ngữ.
Thực tế hay gặp là giáo viên nước ngoài làm việc qua một trung tâm ngoại ngữ cung ứng, trường ký hợp đồng dịch vụ với trung tâm. Khi đó trường vẫn phải kiểm tra hồ sơ của từng người được cử đến: giấy phép lao động đúng vị trí, lý lịch, chứng chỉ, và hợp đồng phải phân định trách nhiệm khi có sự cố trong giờ dạy.
Trường nên giữ một bảng theo dõi riêng cho nhân sự nước ngoài: ngày hết hạn giấy phép lao động, thị thực, tạm trú, hợp đồng, để gia hạn trước thời hạn. Để giấy tờ hết hạn rồi mới làm lại khiến người đó phải nghỉ dạy giữa năm học, ảnh hưởng tới lớp và tới cam kết chương trình với phụ huynh.
Giáo viên bộ môn năng khiếu (âm nhạc, vận động, mỹ thuật) không thay thế giáo viên chủ nhiệm nhóm lớp. Trong giờ học bộ môn, giáo viên của nhóm lớp vẫn nên có mặt hoặc có người lớn của trường giám sát; đây vừa là yêu cầu an toàn, vừa giúp xử lý tình huống với trẻ nhỏ.
Dữ liệu cá nhân của nhân sự và hình ảnh của trẻ
Trường mầm non lưu nhiều dữ liệu nhạy cảm: hồ sơ nhân sự, thông tin sức khoẻ, hình ảnh và thông tin của trẻ, thông tin liên lạc của phụ huynh. Từ Nghị định 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân, và tiếp theo là luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân, việc thu thập và xử lý những dữ liệu này cần có mục đích rõ, có sự đồng ý phù hợp, được bảo vệ khỏi truy cập trái phép. Dữ liệu của trẻ em được đặt yêu cầu bảo vệ cao hơn, cần sự đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ.
Với hồ sơ nhân sự, trường nên giới hạn người được xem (hiệu trưởng, người phụ trách nhân sự), lưu bản giấy trong tủ có khoá, bản điện tử có phân quyền. Không gửi ảnh văn bằng, căn cước của giáo viên qua nhóm chat chung.
Với hình ảnh trẻ, nội quy giáo viên nên quy định rõ: chụp bằng thiết bị nào, gửi cho phụ huynh qua kênh nào, có được đăng lên trang của trường không và cần đồng ý ra sao, giáo viên có được đăng ảnh trẻ lên trang cá nhân không. Nhiều sự cố truyền thông của trường mầm non bắt đầu từ một bức ảnh hoặc đoạn video do chính nhân viên đăng tải.
Những lỗi nhân sự hay bị nhắc khi kiểm tra
Danh sách giáo viên trên giấy khác người đứng lớp thật. Hồ sơ ghi tên giáo viên đạt chuẩn nhưng người đứng lớp hằng ngày lại là người khác. Đây là lỗi nặng, dễ bị phát hiện khi đoàn kiểm tra hỏi trực tiếp trẻ lớn hoặc phụ huynh.
Thiếu giáo viên trong giờ cao điểm. Giờ đón trả, giờ ăn, giờ ngủ trưa là lúc tỷ lệ người lớn trên trẻ thấp nhất. Lịch phân công nên được thiết kế cho những khung giờ này trước.
Hợp đồng không đúng loại. Ký hợp đồng cộng tác viên, hợp đồng dịch vụ cho người làm việc toàn thời gian, thường xuyên, dưới sự quản lý của trường để tránh bảo hiểm xã hội. Rủi ro bị truy thu và tranh chấp khi người lao động nghỉ.
Giấy khám sức khoẻ hết hạn. Khám một lần lúc tuyển rồi để đó, nhất là với người nấu ăn.
Không có hồ sơ bồi dưỡng. Giáo viên phải tham gia bồi dưỡng thường xuyên theo quy định của ngành; trường tư thục cũng cần tổ chức hoặc tạo điều kiện, có ghi nhận.
Câu hỏi thường gặp
Giáo viên có bằng trung cấp sư phạm mầm non có được đứng lớp ở trường tư thục không?
Chuẩn hiện hành là cao đẳng sư phạm trở lên. Giáo viên có bằng trung cấp đã công tác từ trước có thể thuộc lộ trình nâng chuẩn theo quy định của Chính phủ; trường cần xác định từng trường hợp và có kế hoạch học nâng chuẩn. Tuyển mới nên chọn người đã đạt chuẩn.
Một nhóm lớp cần bao nhiêu giáo viên?
Số giáo viên tối thiểu cho mỗi nhóm trẻ, lớp mẫu giáo được quy định theo độ tuổi và hình thức tổ chức trong Điều lệ và văn bản về định mức. Trường tư thục thường bố trí nhiều hơn mức tối thiểu, thêm bảo mẫu hỗ trợ, nhất là với nhóm trẻ dưới hai tuổi.
Có bắt buộc phải xin phiếu lý lịch tư pháp của giáo viên không?
Không có quy định chung buộc mọi trường tư thục phải lưu phiếu lý lịch tư pháp của giáo viên, nhưng nhiều trường yêu cầu như một bước sàng lọc người làm việc với trẻ nhỏ. Việc yêu cầu cần được thông báo rõ trong quy trình tuyển dụng và dữ liệu phải được bảo vệ theo quy định.
Người nước ngoài dạy tiếng Anh cho trẻ mầm non cần giấy tờ gì?
Tối thiểu gồm giấy phép lao động hoặc giấy xác nhận không thuộc diện cấp, thị thực và tạm trú phù hợp, văn bằng và chứng chỉ giảng dạy theo yêu cầu, lý lịch. Trường nên kiểm tra trực tiếp từng hồ sơ kể cả khi giáo viên do trung tâm cung ứng cử đến.
Hiệu trưởng trường mầm non tư thục cần tiêu chuẩn gì?
Hiệu trưởng phải đạt chuẩn trình độ của giáo viên mầm non, có thời gian công tác trong ngành và năng lực quản lý theo Điều lệ, được hội đồng trường đề cử và cơ quan có thẩm quyền công nhận. Chuẩn hiệu trưởng cơ sở giáo dục mầm non là căn cứ đánh giá hằng năm.
Trường có được tự đặt yêu cầu cao hơn chuẩn của Bộ không?
Được. Chuẩn của Bộ là mức tối thiểu. Trường có thể yêu cầu thêm kinh nghiệm, kỹ năng ngoại ngữ, chứng chỉ phương pháp giáo dục, miễn yêu cầu đó không phân biệt đối xử trái pháp luật và được nêu rõ trong thông báo tuyển dụng.