Một trường mầm non có thể "có yếu tố nước ngoài" theo ba cách rất khác nhau về pháp lý: nhà đầu tư Việt Nam mở trường tư thục và mua quyền dùng chương trình hoặc thương hiệu nước ngoài; nhà đầu tư nước ngoài góp vốn hoặc thành lập cơ sở giáo dục mầm non có vốn đầu tư nước ngoài; hoặc hai bên liên kết tổ chức chương trình. Cách thứ nhất vẫn là trường tư thục trong nước theo Luật Giáo dục và Điều lệ trường mầm non; cách thứ hai và thứ ba chịu thêm quy định riêng về hợp tác, đầu tư của nước ngoài trong lĩnh vực giáo dục (Nghị định 86/2018/NĐ-CP và các văn bản sửa đổi, bổ sung).
Phân biệt rõ ba cách giúp chủ đầu tư tránh hai sai lầm phổ biến: tưởng mua một bộ giáo trình nước ngoài là được gọi trường quốc tế, và tưởng có đối tác nước ngoài cùng góp vốn thì thủ tục giống trường trong nước. Bài này trình bày nguyên lý của từng cách, những điểm phải kiểm tra trong hợp đồng với đối tác nước ngoài, và cách truyền thông đúng với phụ huynh. Đây là mảng thay đổi thường xuyên, cần tham khảo Sở Giáo dục và Đào tạo và luật sư có kinh nghiệm trước khi cam kết.
Ba cách có yếu tố nước ngoài
So sánh ba cách dưới góc chủ đầu tư:
| Cách | Loại hình pháp lý | Thủ tục chính | Điểm hay vướng |
|---|---|---|---|
| Trường tư thục dùng chương trình, thương hiệu nước ngoài | Trường mầm non tư thục trong nước | Thành lập, cho phép hoạt động như trường tư thục; chương trình nước ngoài là phần bổ trợ, tích hợp | Vẫn phải thực hiện Chương trình giáo dục mầm non của Bộ; hợp đồng bản quyền, phí trả ra nước ngoài |
| Cơ sở giáo dục mầm non có vốn đầu tư nước ngoài | Cơ sở có nhà đầu tư nước ngoài góp vốn hoặc thành lập | Thủ tục đầu tư theo pháp luật đầu tư và điều kiện riêng về giáo dục có yếu tố nước ngoài | Điều kiện vốn, đối tượng tuyển sinh, chương trình theo quy định riêng |
| Liên kết giáo dục | Hợp tác giữa cơ sở Việt Nam và đối tác nước ngoài để tổ chức chương trình | Phê duyệt liên kết theo quy định về hợp tác giáo dục với nước ngoài | Phạm vi liên kết, điều kiện đối tác, công nhận chương trình |
Phần lớn trường mầm non tư thục gọi là "song ngữ" hay "quốc tế" ở Việt Nam thuộc cách thứ nhất. Đây không phải điều sai, nhưng cách gọi và cách quảng cáo phải phản ánh đúng loại hình.
Cách thứ nhất: dùng chương trình hoặc thương hiệu nước ngoài
Nhà đầu tư Việt Nam thành lập trường mầm non tư thục như bình thường, rồi ký hợp đồng với một tổ chức trong hoặc ngoài nước để dùng chương trình bổ trợ (tiếng Anh, phương pháp Montessori, chương trình kỹ năng), dùng thương hiệu theo nhượng quyền, nhận đào tạo giáo viên. Về giáo dục, trường vẫn thực hiện Chương trình giáo dục mầm non do Bộ ban hành; chương trình nước ngoài được tích hợp hoặc dạy bổ trợ trong khuôn khổ được phép.
Với tiếng Anh, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Chương trình làm quen với tiếng Anh dành cho trẻ em mẫu giáo (Thông tư 50/2020/TT-BGDĐT tại thời điểm viết), đặt ra yêu cầu về điều kiện tổ chức, giáo viên, học liệu. Trường muốn tổ chức tiếng Anh cho trẻ nên đọc văn bản này trước khi thiết kế chương trình và tuyển giáo viên, vì đây là căn cứ khi kiểm tra.
Về hợp đồng, những điểm cần đọc kỹ: phạm vi quyền dùng (lãnh thổ, thời hạn, số cơ sở), học liệu có phù hợp văn hoá và quy định của Việt Nam không, cách tính phí và đồng tiền thanh toán, nghĩa vụ thuế với khoản trả cho bên nước ngoài theo pháp luật thuế hiện hành, quyền của trường khi chấm dứt hợp đồng (có được tiếp tục dùng học liệu đã mua, tên gọi đã quen với phụ huynh không). Nhiều trường phải đổi tên và tài liệu tuyển sinh giữa chừng vì không đọc kỹ điều khoản chấm dứt.
Cách thứ hai: cơ sở giáo dục mầm non có vốn đầu tư nước ngoài
Khung quy định. Hợp tác, đầu tư của nước ngoài trong lĩnh vực giáo dục được quy định riêng, hiện tại là Nghị định 86/2018/NĐ-CP và các văn bản sửa đổi, bổ sung, cùng với pháp luật về đầu tư. Thủ tục gồm phần đầu tư (dự án, giấy chứng nhận đăng ký đầu tư khi thuộc diện) và phần giáo dục (cho phép thành lập, cho phép hoạt động).
Điều kiện riêng. Có điều kiện về vốn đầu tư, cơ sở vật chất, đội ngũ, chương trình, và quy định về đối tượng tuyển sinh, trong đó có giới hạn về tỷ lệ trẻ em Việt Nam đối với một số loại hình. Mức cụ thể cần đọc trực tiếp ở văn bản hiện hành.
Nhà đầu tư nước ngoài góp vốn vào trường đang có. Khi nhà đầu tư nước ngoài mua phần vốn của một trường tư thục trong nước, câu hỏi đầu tiên là sau giao dịch trường có trở thành cơ sở có vốn đầu tư nước ngoài theo quy định không, và có phải làm thủ tục tương ứng không. Không tự suy từ kinh nghiệm góp vốn vào doanh nghiệp thông thường.
Thời gian và chi phí tuân thủ. Thủ tục của cơ sở có vốn đầu tư nước ngoài đi qua cả cơ quan quản lý đầu tư và cơ quan quản lý giáo dục, cần hồ sơ hợp pháp hoá lãnh sự của nhà đầu tư nước ngoài, dịch thuật, và thường kéo dài hơn trường trong nước. Chi phí tư vấn pháp lý, kế toán theo chuẩn mực phù hợp, báo cáo định kỳ cho nhiều cơ quan là khoản cố định cần đưa vào kế hoạch ngay từ đầu.
Ai hợp với cách này. Tập đoàn giáo dục nước ngoài muốn có cơ sở riêng ở Việt Nam, hoặc nhóm nhà đầu tư có thành viên nước ngoài góp vốn đáng kể. Với nhà đầu tư cá nhân Việt Nam, cách này hiếm khi là lựa chọn đầu tiên vì thủ tục phức tạp hơn.
Cách thứ ba: liên kết giáo dục
Liên kết là khi một cơ sở giáo dục Việt Nam và một đối tác nước ngoài cùng tổ chức thực hiện chương trình giáo dục, khác với việc trường chỉ mua quyền dùng chương trình. Hoạt động liên kết phải được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt, với điều kiện về đối tác nước ngoài (tư cách pháp lý, kiểm định hoặc công nhận ở nước sở tại), chương trình, đội ngũ, cơ sở vật chất, và trách nhiệm của mỗi bên.
Ở bậc mầm non, liên kết ít phổ biến hơn ở bậc phổ thông và đại học. Khi một đối tác nước ngoài đề xuất mô hình liên kết, chủ đầu tư cần hỏi rõ: đây là liên kết theo nghĩa pháp lý hay chỉ là hợp đồng cung cấp chương trình; bên nào chịu trách nhiệm trước cơ quan quản lý Việt Nam; chứng nhận nào trẻ nhận được và chứng nhận đó có ý nghĩa gì khi trẻ lên tiểu học.
Trong hợp đồng liên kết, nên đặc biệt chú ý điều khoản về chất lượng và kiểm tra: đối tác nước ngoài đến đánh giá bao lâu một lần, tiêu chí gì, hậu quả khi trường không đạt, và ai chịu chi phí cho các lần đánh giá. Những điều khoản này quyết định đối tác là người đồng hành thật hay chỉ là một cái tên trên tài liệu tuyển sinh.
Đối với phụ huynh, điều quan trọng là thông tin chính xác. Một chứng nhận hoàn thành chương trình của tổ chức nước ngoài không thay thế việc trẻ hoàn thành Chương trình giáo dục mầm non theo quy định của Việt Nam, và việc trẻ vào lớp một vẫn theo quy định tuyển sinh tiểu học hiện hành.
Chữ "quốc tế", "song ngữ" trong tên và quảng cáo
Tên gọi phải đúng loại hình. Tên trường thể hiện loại hình và tên riêng, được ghi trong quyết định thành lập. Việc dùng những từ như "quốc tế" trong tên chính thức thường được cơ quan cấp phép xem xét kỹ để tránh gây hiểu lầm về loại hình; nên hỏi trước khi in biển, làm nhận diện.
Quảng cáo không được gây nhầm lẫn. Theo pháp luật quảng cáo và bảo vệ người tiêu dùng, thông tin quảng cáo phải trung thực. Gọi trường là "chuẩn quốc tế", "chương trình quốc tế" khi chỉ có vài tiết tiếng Anh mỗi tuần là cách dễ dẫn tới khiếu nại.
Song ngữ là mô tả, không phải loại hình. "Song ngữ" không phải một loại hình pháp lý. Trường có thể mô tả cách tổ chức ngôn ngữ của mình (tỷ lệ thời gian, ai dạy, dạy gì), miễn mô tả đúng thực tế.
Thương hiệu nước ngoài. Dùng tên, nhãn hiệu của tổ chức nước ngoài phải có quyền theo hợp đồng; nên kiểm tra nhãn hiệu đã được bảo hộ tại Việt Nam chưa và ai đứng tên, tránh tranh chấp khi hợp đồng kết thúc.
Nguyên tắc an toàn. Viết trong tài liệu tuyển sinh đúng như những gì trường thực sự làm, có thể chứng minh khi phụ huynh hoặc cơ quan quản lý hỏi.
Giáo viên, học liệu và văn hoá: phần vận hành của yếu tố nước ngoài
Giáo viên nước ngoài phải có giấy phép lao động hoặc xác nhận không thuộc diện cấp, thị thực, tạm trú phù hợp và chuyên môn đáp ứng yêu cầu; bài về chuẩn giáo viên và hồ sơ nhân sự trong danh mục này đã trình bày chi tiết. Ở bậc mầm non, giáo viên nước ngoài nên làm việc cùng giáo viên Việt Nam đạt chuẩn trong lớp, vì trẻ nhỏ cần người hiểu ngôn ngữ mẹ đẻ để được chăm sóc an toàn.
Học liệu nhập từ nước ngoài cần được rà về nội dung trước khi dùng: hình ảnh, câu chuyện, bài hát, ngày lễ có phù hợp văn hoá và quy định của Việt Nam không. Nhiều bộ học liệu tốt về phương pháp nhưng cần điều chỉnh bối cảnh để trẻ Việt Nam tiếp nhận tự nhiên, và để phụ huynh không bất ngờ.
Về tài chính, phí bản quyền, phí thương hiệu trả ra nước ngoài là chi phí cố định cần tính vào mô hình, kèm biến động tỷ giá nếu thanh toán bằng ngoại tệ. Trong danh mục Nhượng quyền mầm non của trang có bài phân tích các loại phí và cách đọc hợp đồng. Với nhà đầu tư muốn có sẵn chương trình, thương hiệu và hệ thống vận hành thay vì tự đàm phán với đối tác nước ngoài, mục cơ hội của trang giới thiệu các cơ sở đang vận hành của hệ thống Global Star School tại TP.HCM.
Câu hỏi thường gặp
Trường tư thục dùng giáo trình nước ngoài có được gọi là trường quốc tế không?
Dùng giáo trình hoặc chương trình bổ trợ nước ngoài không làm thay đổi loại hình: trường vẫn là trường mầm non tư thục trong nước. Việc dùng chữ quốc tế trong tên chính thức và quảng cáo cần đúng quy định và không gây hiểu lầm; nên hỏi cơ quan cấp phép trước.
Trường mầm non tư thục có được bỏ Chương trình giáo dục mầm non của Bộ để dạy hoàn toàn chương trình nước ngoài không?
Trường tư thục trong nước phải thực hiện Chương trình giáo dục mầm non do Bộ ban hành; chương trình nước ngoài được tích hợp hoặc dạy bổ trợ. Những trường hợp thực hiện chương trình nước ngoài theo quy định riêng gắn với cơ sở có vốn đầu tư nước ngoài hoặc liên kết được phê duyệt.
Người nước ngoài muốn góp vốn vào trường mầm non của mình thì cần làm gì trước?
Trước khi nhận vốn, cần xác định giao dịch có làm trường thuộc diện cơ sở có vốn đầu tư nước ngoài theo quy định không và thủ tục tương ứng. Nên làm việc với luật sư và hỏi Sở Giáo dục và Đào tạo, vì cách làm sai có thể ảnh hưởng tới quyết định cho phép hoạt động.
Phí bản quyền chương trình trả cho đối tác nước ngoài có chịu thuế không?
Các khoản trả cho tổ chức nước ngoài như phí bản quyền, phí thương hiệu thường phát sinh nghĩa vụ thuế theo pháp luật thuế hiện hành và hiệp định tránh đánh thuế hai lần nếu có. Cách tính cụ thể cần kế toán hoặc tư vấn thuế xác định theo hợp đồng.
Trẻ học trường có chương trình quốc tế có vào lớp một trường công được không?
Việc tuyển sinh lớp một theo quy định tuyển sinh tiểu học hiện hành, chủ yếu dựa vào độ tuổi và nơi cư trú. Phụ huynh nên hỏi rõ trường mầm non về việc trẻ có được theo Chương trình giáo dục mầm non và hồ sơ hoàn thành chương trình theo quy định không.
Có nên đăng ký bảo hộ tên trường như một nhãn hiệu không?
Nên, nếu trường định xây thương hiệu lâu dài hoặc mở nhiều cơ sở. Đăng ký nhãn hiệu giúp bảo vệ tên trước việc người khác dùng trùng, và là tài sản có thể định giá khi chuyển nhượng. Cần kiểm tra trước để tránh trùng với nhãn hiệu đã được bảo hộ.