Ngoài các rủi ro chung của mọi trường mầm non, người nhận nhượng quyền gánh thêm bốn rủi ro riêng: uy tín thương hiệu bị ảnh hưởng bởi sự cố ở trường khác, hệ thống yếu đi hoặc đổi chủ, chi phí và yêu cầu thay đổi theo hướng bất lợi, và bị ràng buộc khi muốn rời đi. Cả bốn đều có thể phòng một phần từ lúc ký hợp đồng, và đều cần một kế hoạch rời hệ thống được nghĩ trước, dù bạn mong sẽ không bao giờ dùng tới.
Không ai ký nhượng quyền với ý định rời đi. Nhưng trong kinh doanh nói chung, không hiếm trường hợp bên nhận quyền rời hệ thống vì hết hạn không gia hạn, vì bất đồng, vì hệ thống ngừng hoạt động, hoặc vì muốn bán trường. Rời đi có trật tự thì trường vẫn sống, phụ huynh và giáo viên ở lại; rời đi hỗn loạn thì có thể mất cả trường. Bài này đi qua từng rủi ro, cách giảm thiểu, và trình tự rời hệ thống an toàn.
Bốn rủi ro riêng của người nhận quyền
Rủi ro uy tín dùng chung. Thương hiệu là tài sản chung của mọi trường trong hệ thống. Một sự cố nghiêm trọng với trẻ ở một trường khác, nhất là khi lan trên mạng xã hội, có thể khiến phụ huynh ở trường bạn lo lắng, dù trường bạn không liên quan. Rủi ro này lớn hơn ở ngành mầm non so với nhiều ngành khác, vì phụ huynh nhạy cảm với an toàn của con.
Rủi ro hệ thống yếu đi hoặc đổi chủ. Bên nhượng quyền có thể gặp khó khăn tài chính, mất người chủ chốt, giảm đầu tư cho chương trình, hoặc bị bán cho một chủ mới có chiến lược khác. Khi đó hỗ trợ giảm dần trong khi phí vẫn phải trả. Trường hợp xấu nhất là hệ thống ngừng hoạt động hoặc mất quyền với nhãn hiệu.
Rủi ro thay đổi bất lợi. Sổ tay vận hành được sửa, yêu cầu cải tạo theo nhận diện mới, học liệu bắt buộc tăng giá, phí phần mềm mới. Mỗi thay đổi có thể hợp lý với hệ thống nhưng cộng dồn lại làm biên lợi nhuận của trường mỏng đi.
Rủi ro bị trói khi muốn rời đi. Điều khoản không cạnh tranh sau hợp đồng, quyền ưu tiên mua của hệ thống, phí chuyển nhượng, nghĩa vụ trả lại học liệu và dữ liệu có thể làm việc rời đi tốn kém, thậm chí buộc bạn bỏ mặt bằng đã đầu tư nhiều năm.
Cách phòng từng rủi ro ngay từ hợp đồng
Nhiều biện pháp phòng ngừa chỉ có thể đạt được lúc đàm phán ban đầu. Bảng sau gợi ý điều nên tìm hoặc đề nghị trong hợp đồng cho từng rủi ro.
| Rủi ro | Điều nên có trong hợp đồng | Việc nên làm trong quá trình vận hành |
|---|---|---|
| Uy tín dùng chung | Cam kết của hệ thống về chuẩn an toàn áp cho mọi trường, quy trình xử lý khủng hoảng chung | Giữ quan hệ trực tiếp, minh bạch với phụ huynh trường mình; tạo uy tín riêng của trường |
| Hệ thống yếu đi, đổi chủ | Quyền chấm dứt khi hệ thống không cung cấp hỗ trợ, mất quyền nhãn hiệu hoặc ngừng hoạt động; nghĩa vụ của chủ mới | Theo dõi dấu hiệu sức khoẻ hệ thống; giữ bản sao tài liệu được phép |
| Thay đổi bất lợi | Giới hạn mức tăng phí, thời gian báo trước, thời gian chuyển tiếp khi đổi sổ tay, trần chi phí cải tạo bắt buộc | Ghi nhận mọi thay đổi, phản hồi bằng văn bản khi bất hợp lý |
| Bị trói khi rời đi | Giới hạn hợp lý cho điều khoản không cạnh tranh; loại trừ khi chấm dứt do lỗi hệ thống; điều kiện chuyển nhượng rõ | Giữ hồ sơ trường đầy đủ, dữ liệu theo đúng quy định để sẵn sàng chuyển tiếp |
Không phải hệ thống nào cũng chấp nhận mọi đề nghị, nhưng việc đặt câu hỏi cho thấy bạn là đối tác nghiêm túc. Phần không đạt được trong hợp đồng thì phải được bù bằng dự phòng tài chính và kế hoạch rời đi rõ hơn.
Theo dõi sức khoẻ của hệ thống như theo dõi trường mình
Chủ trường thường theo dõi kỹ chỉ số của trường mình nhưng ít để ý tới sức khoẻ của chính hệ thống mình đang gắn bó. Có những tín hiệu sớm cho biết hệ thống đang yếu đi: đội ngũ chuyên môn thay đổi liên tục, lịch đào tạo bị hoãn, phản hồi báo cáo chậm dần, nhiều trường trong hệ thống đổi tên hoặc đóng cửa, hệ thống đẩy mạnh bán suất nhượng quyền mới trong khi hỗ trợ trường cũ thưa dần.
Giữ liên lạc với các chủ trường khác trong hệ thống là cách tốt để nắm những tín hiệu này. Một nhóm chủ trường trao đổi thẳng thắn với nhau cũng có tiếng nói hơn một trường đơn lẻ khi cần đề nghị hệ thống điều chỉnh. Nhóm như vậy cần giữ tinh thần xây dựng, không biến thành nơi lan truyền tin đồn.
Cũng nên tự hỏi định kỳ, mỗi năm một lần: nếu hôm nay phải ký lại, mình có ký với hệ thống này không, với các điều kiện này không? Nếu câu trả lời vẫn là có, quan hệ đang lành mạnh. Nếu bạn ngập ngừng, hãy ghi ra lý do, vì đó là những điểm cần đem ra bàn với hệ thống trước khi chúng lớn thành bất mãn.
Khi tín hiệu xấu đã rõ, đừng chờ. Rà lại hợp đồng xem bạn có những quyền gì, tính toán phương án tiếp tục với hệ thống, đổi sang hệ thống khác hay tự vận hành dưới tên riêng, và chuẩn bị trước những việc cần làm. Người chuẩn bị sớm có nhiều lựa chọn hơn người bị động khi hệ thống đột ngột thông báo thay đổi.
Trình tự rời hệ thống có trật tự
Dù rời đi vì hết hạn, vì bất đồng hay vì hệ thống ngừng hoạt động, một trình tự có trật tự giúp trường giữ được phụ huynh và giáo viên. Khung gợi ý:
- Đọc lại toàn bộ hợp đồng: điều kiện chấm dứt, thời hạn báo trước, nghĩa vụ sau chấm dứt, điều khoản không cạnh tranh; nhờ luật sư đánh giá phương án.
- Chọn hướng đi sau khi rời: tự vận hành với tên riêng, gia nhập hệ thống khác, hay bán trường; mỗi hướng có thủ tục và chi phí riêng.
- Thông báo chấm dứt bằng văn bản đúng hình thức và thời hạn hợp đồng; giữ bằng chứng gửi nhận.
- Chuẩn bị chương trình thay thế để không gián đoạn việc học của trẻ; chương trình giáo dục mầm non của Bộ vẫn là nền, phần bổ trợ có thể tự xây hoặc dùng nguồn khác.
- Làm thủ tục với cơ quan quản lý nếu đổi tên trường hoặc thay đổi nội dung đã đăng ký; đổi biển hiệu, tài liệu, hợp đồng phụ huynh.
- Thông báo với giáo viên trước, rồi với phụ huynh: lý do ở mức phù hợp, những gì giữ nguyên, những gì thay đổi, cam kết với con của họ.
- Hoàn tất nghĩa vụ với hệ thống: trả hoặc ngừng dùng học liệu, nhãn hiệu, quyết toán phí, xử lý dữ liệu trên phần mềm theo thoả thuận và quy định về dữ liệu cá nhân.
Thứ tự báo tin rất quan trọng. Giáo viên nghe tin từ phụ huynh hay mạng xã hội trước khi nghe từ chủ trường sẽ mất niềm tin và dễ ra đi. Phụ huynh nghe tin đồn trước khi có thông báo chính thức sẽ lo lắng và có thể rút con.
Giữ phụ huynh và giáo viên khi trường đổi tên
Phụ huynh gửi con vì cô giáo, vì cách trường chăm sóc, vì sự gần gũi và an toàn, nhiều hơn là vì tên thương hiệu. Khi trường rời hệ thống, điều cần nhấn mạnh với phụ huynh là những thứ đó vẫn còn: cùng cô giáo, cùng hiệu trưởng, cùng nếp sinh hoạt, cùng tiêu chuẩn an toàn. Những gì thay đổi thì nói rõ, kể cả phần chương trình bổ trợ sẽ được thay bằng gì.
Nên có buổi gặp trực tiếp phụ huynh thay vì chỉ gửi thông báo. Trả lời các câu hỏi thẳng thắn, không nói xấu hệ thống cũ, không hứa những điều chưa chắc. Với học phí phụ huynh đã đóng trước, cần có phương án rõ: tiếp tục cung cấp dịch vụ tương đương, hoặc hoàn phần không còn phù hợp nếu có thay đổi đáng kể.
Thời điểm đổi tên cũng nên tính. Đổi vào giữa năm học dễ gây xáo trộn hơn đổi vào kỳ nghỉ hè hoặc đầu năm học mới, khi phụ huynh vốn đã chuẩn bị cho những thay đổi. Nếu hợp đồng cho phép linh hoạt ngày chấm dứt, nên chọn mốc gần với nhịp năm học, và dành vài tuần cho giai đoạn chuyển tiếp, trong đó tên cũ và tên mới cùng xuất hiện trên thông báo để phụ huynh quen dần.
Giáo viên cần được biết trước và được tham gia. Họ lo về công việc, về chương trình mới phải học, về việc trường có ổn không. Giữ nguyên chế độ, có kế hoạch đào tạo cho phần chương trình thay đổi, và để họ là người cùng trấn an phụ huynh. Một đội ngũ ở lại là bảo chứng lớn nhất cho phụ huynh rằng trường vẫn là trường cũ.
Khi nhượng quyền vẫn là lựa chọn đúng
Trước khi tính chuyện rời đi, cũng nên tính phương án ở lại có điều kiện: đề nghị hệ thống điều chỉnh phí trong giai đoạn khó, gia hạn thời gian khắc phục, chuyển sang gói hỗ trợ khác phù hợp hơn. Rời hệ thống luôn có chi phí, kể cả khi làm có trật tự; nếu vấn đề sửa được bằng một cuộc đàm phán thẳng thắn thì đó thường là đường rẻ hơn.
Đọc tới đây, có thể bạn nghĩ nhượng quyền nhiều rủi ro quá. Thực ra, liệt kê rủi ro không phải để bác bỏ mô hình mà để đi vào với mắt mở. Với nhiều nhà đầu tư, nhất là người chưa có kinh nghiệm giáo dục, người ở tỉnh muốn một chương trình bài bản, người có mặt bằng nhưng thiếu cách làm, nhượng quyền vẫn là con đường giúp tránh những sai lầm đắt giá nhất của năm đầu.
Nhượng quyền phát huy tốt nhất khi ba điều cùng có: một hệ thống thật sự có cách làm đã được kiểm chứng và còn đầu tư cho nó, một hợp đồng cân bằng quyền và nghĩa vụ, và một chủ trường chịu học, chịu làm theo chuẩn, đồng thời tự xây được uy tín riêng của trường trong cộng đồng. Thiếu điều thứ ba thì hai điều đầu không cứu được trường.
Nếu bạn đang cân nhắc, hãy đọc các bài khác trong danh mục này theo thứ tự: nhượng quyền là gì, các hình thức, phí, hợp đồng, pháp luật, chọn thương hiệu, lộ trình mở trường. Với nhà đầu tư ở xa TP.HCM muốn tìm hiểu một hệ thống cụ thể, chương trình nhượng quyền của Global Star School được giới thiệu ở mục cơ hội đầu tư của trang; hãy áp chính những câu hỏi về rủi ro trong bài này khi trao đổi với họ.
Câu hỏi thường gặp
Có thể rời hệ thống nhượng quyền trước khi hết hạn hợp đồng không?
Có thể nếu hợp đồng cho phép hoặc bên nhượng quyền vi phạm nghĩa vụ đáng kể, hoặc hai bên thoả thuận chấm dứt. Đơn phương chấm dứt không có căn cứ có thể phải bồi thường theo hợp đồng. Nên nhờ luật sư đánh giá trước khi thông báo.
Điều khoản không cạnh tranh sau hợp đồng có luôn có hiệu lực không?
Hiệu lực và phạm vi phụ thuộc vào nội dung cụ thể và cách cơ quan giải quyết tranh chấp đánh giá tính hợp lý. Điều khoản quá rộng về thời gian, địa bàn có thể bị xem xét. Cách an toàn nhất là thương lượng giới hạn hợp lý ngay từ lúc ký.
Nếu bên nhượng quyền phá sản thì trường có phải đóng cửa không?
Không nhất thiết. Trường là cơ sở của bên nhận quyền, có giấy phép riêng. Trường có thể tiếp tục hoạt động dưới tên khác, dùng chương trình khác. Cần kiểm hợp đồng về quyền sử dụng nhãn hiệu, học liệu và dữ liệu trong tình huống này.
Đổi tên trường mầm non sau khi rời hệ thống có phức tạp không?
Cần làm thủ tục với cơ quan quản lý giáo dục theo quy định về thay đổi tên cơ sở giáo dục, đổi biển hiệu, con dấu nếu có, hợp đồng với phụ huynh và đối tác. Nên chuẩn bị song song với kế hoạch thông tin cho phụ huynh để tránh gián đoạn.
Bán trường đang nhượng quyền cho người khác có cần hệ thống đồng ý không?
Thường có, nếu người mua muốn tiếp tục dùng thương hiệu. Hợp đồng nhượng quyền hay quy định quyền duyệt người mua, quyền ưu tiên mua và phí chuyển nhượng. Nếu bán mà không chuyển quyền nhượng quyền, người mua phải đổi tên và giá trị trường có thể khác.
Làm sao giảm rủi ro uy tín từ sự cố ở trường khác cùng thương hiệu?
Xây quan hệ tin cậy trực tiếp với phụ huynh trường mình, giữ tiêu chuẩn an toàn cao và minh bạch. Khi có sự cố ở nơi khác, chủ động thông tin với phụ huynh về quy trình của trường mình thay vì im lặng. Uy tín riêng của trường là tấm đệm tốt nhất.