Một hợp đồng nhượng quyền mầm non cần được đọc kỹ ở mười điều khoản: phạm vi quyền được cấp, lãnh thổ, thời hạn và gia hạn, các khoản phí, chuẩn vận hành và sổ tay, quyền kiểm tra, sở hữu dữ liệu và học liệu, chấm dứt, không cạnh tranh sau hợp đồng, và chuyển nhượng. Phần lớn tranh chấp giữa chủ trường và hệ thống không đến từ những điều khoản bị vi phạm, mà từ những điều khoản không ai đọc kỹ lúc ký.
Hợp đồng nhượng quyền thường do bên nhượng quyền soạn sẵn và áp chung cho mọi đối tác, nên người nhận quyền hay nghĩ không có gì để thương lượng. Thực tế, nhiều điểm vẫn có thể bàn, nhất là lãnh thổ, lịch phí những năm đầu và điều kiện chấm dứt. Bài này đi qua từng điều khoản theo thứ tự rủi ro, với câu hỏi cụ thể để đặt ra. Bài không thay tư vấn của luật sư; với khoản đầu tư cỡ một trường mầm non, thuê luật sư đọc hợp đồng là chi phí đáng bỏ.
Khung pháp lý tối thiểu của một hợp đồng nhượng quyền
Luật Thương mại 2005 yêu cầu hợp đồng nhượng quyền thương mại phải lập thành văn bản hoặc hình thức khác có giá trị pháp lý tương đương (Điều 285). Nghị định 35/2006/NĐ-CP liệt kê các nội dung chủ yếu mà hợp đồng có thể có: nội dung quyền thương mại; quyền và nghĩa vụ của hai bên; giá cả, phí nhượng quyền định kỳ và phương thức thanh toán; thời hạn hiệu lực; gia hạn, chấm dứt và giải quyết tranh chấp. Nghị định này cũng yêu cầu bên nhượng quyền cung cấp bản sao hợp đồng mẫu và bản giới thiệu về nhượng quyền cho bên dự kiến nhận quyền ít nhất mười lăm ngày làm việc trước khi ký, trừ khi hai bên có thoả thuận khác.
Mười lăm ngày đó là thời gian quý nhất của bạn. Đừng để nó trôi qua trong không khí ăn mừng. Hãy dùng nó để đọc, đánh dấu, hỏi lại, nhờ luật sư xem và gặp các chủ trường đang nhận quyền. Nghị định 35/2006 đã được sửa đổi một số lần, gần đây bởi Nghị định 08/2018/NĐ-CP; trước khi ký, nên kiểm bản hợp nhất hiện hành của các văn bản này.
Với trường mầm non, hợp đồng nhượng quyền còn phải sống chung với pháp luật giáo dục. Điều lệ trường mầm non, quy định về chương trình giáo dục mầm non, chuẩn giáo viên và điều kiện hoạt động là những thứ hợp đồng không được trái. Một điều khoản buộc trường dạy theo cách trái chương trình bắt buộc, hay tuyển giáo viên dưới chuẩn, sẽ đặt chủ trường vào thế vi phạm dù đang "làm đúng hợp đồng".
Bốn điều khoản quyết định bạn có làm ăn được không
Phạm vi quyền được cấp. Đọc xem bạn được dùng chính xác những gì: tên thương hiệu nào, biểu tượng nào, chương trình nào, cho cấp lớp nào, cho dịch vụ nào. Nếu sau này bạn muốn mở lớp ngoại khoá, trông trẻ cuối tuần hay hè trên cùng mặt bằng, các dịch vụ đó có được dùng thương hiệu không, hay phải xin thêm, trả thêm.
Lãnh thổ. Hợp đồng có bảo hộ một bán kính quanh trường bạn không, bán kính bao nhiêu, đo theo đường chim bay hay đường đi, và bảo hộ đó có kèm điều kiện doanh số không. Câu hỏi cần đặt thêm: hệ thống có tự mở trường trực tiếp trong vùng đó không, có bán dịch vụ trực tuyến cho phụ huynh trong vùng không.
Thời hạn và gia hạn. Thời hạn nên đủ dài để thu hồi vốn cải tạo và nên khớp với thời hạn thuê mặt bằng. Đọc kỹ điều kiện gia hạn: gia hạn tự động hay phải xin, có phí gia hạn không, có buộc cải tạo theo chuẩn mới không, và hệ thống có được từ chối gia hạn mà không cần lý do không.
Phí và lịch thanh toán. Mọi khoản phí phải được liệt kê đầy đủ, kèm cách tính và thời điểm trả. Cần một điều khoản về việc điều chỉnh phí: hệ thống có được tăng phí định kỳ trong thời hạn hợp đồng không, tăng tối đa bao nhiêu, báo trước bao lâu. Một hợp đồng cho phép hệ thống đổi phí tuỳ ý là một tờ séc khống.
Ba điều khoản quyết định bạn có bị trói tay không
Chuẩn vận hành và sổ tay. Hầu hết hợp đồng dẫn chiếu tới một sổ tay vận hành mà hệ thống có quyền sửa đổi. Nghĩa là nghĩa vụ của bạn có thể thay đổi sau khi ký. Nên yêu cầu thay đổi trong sổ tay phải hợp lý, có thời gian chuyển tiếp, và không được tạo thêm nghĩa vụ tài chính lớn mà không thoả thuận lại.
Quyền kiểm tra. Luật cho bên nhượng quyền quyền kiểm tra định kỳ hoặc đột xuất. Với trường mầm non, kiểm tra có thể gồm dự giờ, xem bếp, xem sổ sách, phỏng vấn phụ huynh. Cần quy định cách kiểm tra không làm xáo trộn giờ sinh hoạt của trẻ, kết quả được báo bằng văn bản, và có thời hạn khắc phục trước khi bị xử lý.
Sở hữu dữ liệu và học liệu. Dữ liệu học sinh, phụ huynh nằm trên phần mềm của hệ thống thì thuộc về ai, ai được dùng vào việc gì, và khi rời hệ thống bạn được giữ gì. Dữ liệu của trẻ em là dữ liệu nhạy cảm cần được bảo vệ theo quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân hiện hành; cả hai bên đều có trách nhiệm. Học liệu thì thường thuộc hệ thống và phải trả lại hoặc ngừng dùng khi kết thúc.
Ba điều khoản quyết định bạn ra đi thế nào
Chấm dứt. Đọc hai chiều: hệ thống được chấm dứt khi nào, và bạn được chấm dứt khi nào. Một hợp đồng cân bằng cho bạn quyền chấm dứt khi hệ thống không cung cấp hỗ trợ đã cam kết, mất quyền với nhãn hiệu, hoặc ngừng hoạt động. Với vi phạm của bạn, nên có thông báo bằng văn bản và thời hạn khắc phục, trừ vi phạm nghiêm trọng về an toàn trẻ.
Không cạnh tranh sau hợp đồng. Nhiều hợp đồng cấm bên nhận quyền mở trường mầm non cạnh tranh trong một bán kính và một khoảng thời gian sau khi rời hệ thống. Với chủ trường đã đầu tư mặt bằng dài hạn, điều khoản này có thể buộc bạn bỏ cả cơ sở. Cần bàn để giới hạn hợp lý về thời gian, phạm vi, và loại trừ trường hợp hợp đồng chấm dứt do lỗi của hệ thống.
Chuyển nhượng. Khi muốn bán trường, bạn có được bán kèm quyền nhượng quyền không, hệ thống có quyền duyệt người mua, quyền ưu tiên mua trước, phí chuyển nhượng bao nhiêu. Điều khoản này quyết định giá trị bán lại của trường: một trường không bán kèm được thương hiệu thì người mua phải đổi tên, và giá trả thấp hơn.
Điều khoản về an toàn trẻ và bảo hiểm: phần hay bị đọc lướt
Ngoài mười điều khoản trên, trường mầm non có một nhóm điều khoản đặc thù mà hợp đồng nhượng quyền của ngành bán lẻ hay ăn uống không có: an toàn của trẻ. Hãy tìm xem hợp đồng quy định gì về quy trình an toàn bắt buộc, việc báo cáo sự cố cho hệ thống, ai phát ngôn khi sự việc lên mạng xã hội hay báo chí, và hệ thống hỗ trợ gì trong khủng hoảng. Một sự cố ở trường bạn ảnh hưởng tới cả thương hiệu, nên hệ thống thường muốn kiểm soát truyền thông; bạn cần biết rõ ranh giới để không bị động khi chuyện xảy ra.
Bảo hiểm là phần tiếp theo. Hợp đồng có thể yêu cầu trường mua bảo hiểm trách nhiệm dân sự, bảo hiểm tài sản, bảo hiểm cho trẻ ở mức nhất định. Đọc kỹ ai là người được bảo hiểm, có phải ghi tên hệ thống là bên được bảo hiểm bổ sung không, và chi phí này đã nằm trong bảng tổng chi phí chưa. Hỏi thêm điều khoản bồi hoàn: nếu hệ thống bị kiện vì sự cố ở trường bạn, bạn phải bồi hoàn đến đâu; ngược lại, nếu sự cố bắt nguồn từ quy trình hoặc học cụ bắt buộc của hệ thống, hệ thống chịu phần nào.
Những điều khoản này hiếm khi được nhắc trong buổi giới thiệu, vì không ai muốn nói về sự cố khi đang bàn mở trường. Nhưng chúng là thứ được mở ra đọc lại đầu tiên khi có chuyện, và lúc đó thì không còn thời gian để thương lượng.
Cách đọc một hợp đồng nhượng quyền trong mười lăm ngày
Một trình tự gọn giúp bạn dùng hết thời gian xem xét mà không bị cuốn vào chi tiết vụn.
- Ngày 1–3: đọc trọn hợp đồng và bản giới thiệu một lượt, đánh dấu mọi chỗ không hiểu, mọi con số, mọi chữ "theo quyết định của bên nhượng quyền".
- Ngày 4–5: lập bảng tổng chi phí suốt hợp đồng từ các điều khoản phí, chạy với hai kịch bản lấp lớp đẹp và chậm.
- Ngày 6–8: gặp hoặc gọi ít nhất ba chủ trường đang nhận quyền, trong đó có một người đã ở hệ thống trên hai năm; nếu được, gặp cả người đã rời hệ thống.
- Ngày 9–11: gửi luật sư đọc, kèm danh sách câu hỏi của bạn; yêu cầu nhận xét riêng về chấm dứt, không cạnh tranh, lãnh thổ và điều chỉnh phí.
- Ngày 12–14: gửi bên nhượng quyền danh sách đề nghị sửa đổi bằng văn bản, ưu tiên ba đến năm điểm quan trọng nhất.
- Ngày 15: chỉ ký khi các điểm quan trọng đã được trả lời bằng văn bản; lời hứa miệng không có giá trị khi tranh chấp.
Nếu bên nhượng quyền thúc ký nhanh với lý do "suất ưu đãi sắp hết", hãy coi đó là dấu hiệu cần chậm lại. Một hệ thống tốt muốn đối tác hiểu rõ mình ký gì, vì đối tác hiểu sai sẽ thành đối tác bất mãn.
Những câu chữ cần cảnh giác
Có vài kiểu câu chữ xuất hiện nhiều trong hợp đồng mẫu mà người nhận quyền nên đọc chậm lại. "Theo quyết định riêng của bên nhượng quyền" cho phép một bên tự quyết mà không cần tiêu chí. "Hoặc bất kỳ vi phạm nào khác" biến danh sách lý do chấm dứt thành vô hạn. "Bên nhận quyền chịu mọi chi phí phát sinh" không nói phát sinh từ đâu. "Sổ tay vận hành có thể được sửa đổi theo thời gian" mà không kèm giới hạn.
Không phải câu nào như vậy cũng là xấu ý; hệ thống cần linh hoạt để quản lý nhiều trường. Nhưng bạn có quyền đề nghị thêm tiêu chí: quyết định phải hợp lý, áp dụng bình đẳng cho mọi bên nhận quyền, được báo trước, và không tạo nghĩa vụ tài chính đáng kể mà không có thoả thuận. Luật Thương mại 2005 cũng đặt nghĩa vụ đối xử bình đẳng với các bên nhận quyền trong hệ thống cho bên nhượng quyền.
Cuối cùng, kiểm tra điều khoản giải quyết tranh chấp: toà án hay trọng tài, ở đâu, theo luật nào. Với thương hiệu nước ngoài, trọng tài ở nước ngoài theo luật nước ngoài có thể làm chi phí theo đuổi tranh chấp vượt quá sức một chủ trường. Bàn được trọng tài tại Việt Nam hoặc toà án Việt Nam là một bảo vệ thực chất.
Câu hỏi thường gặp
Hợp đồng nhượng quyền mầm non có bắt buộc công chứng không?
Luật Thương mại yêu cầu hợp đồng nhượng quyền lập thành văn bản hoặc hình thức tương đương, không quy định bắt buộc công chứng. Hai bên có thể tự nguyện công chứng. Các hợp đồng đi kèm như thuê mặt bằng hay chuyển nhượng tài sản có quy định riêng cần kiểm tra.
Có thể đề nghị sửa hợp đồng mẫu của bên nhượng quyền không?
Có. Bên nhượng quyền thường giữ nguyên phần lõi để đối xử bình đẳng với các đối tác, nhưng nhiều điểm vẫn có thể bàn, như lãnh thổ, lịch phí năm đầu, thời hạn khắc phục vi phạm hay điều khoản không cạnh tranh. Đề nghị nên gửi bằng văn bản, ngắn gọn và có lý do.
Nếu hệ thống ngừng hoạt động thì hợp đồng nhượng quyền xử lý thế nào?
Phụ thuộc điều khoản hợp đồng. Nên có điều khoản cho phép bên nhận quyền chấm dứt khi hệ thống ngừng hỗ trợ hoặc mất quyền với nhãn hiệu, được tiếp tục vận hành trường dưới tên khác và không bị ràng buộc không cạnh tranh trong trường hợp đó.
Thời hạn hợp đồng nhượng quyền ngắn hơn thời hạn thuê mặt bằng thì sao?
Bạn có thể phải tiếp tục trả tiền thuê sau khi mất thương hiệu nếu không được gia hạn, hoặc bị điều khoản không cạnh tranh ngăn vận hành trường ở đó. Nên cố gắng để hai thời hạn khớp nhau, hoặc có quyền gia hạn nhượng quyền ít nhất bằng phần thuê còn lại.
Bản giới thiệu về nhượng quyền thương mại gồm những gì?
Theo hướng dẫn của Bộ Công Thương, bản giới thiệu thường gồm thông tin về bên nhượng quyền, nhãn hiệu và quyền sở hữu trí tuệ, các loại phí, hỗ trợ và đào tạo, nghĩa vụ của bên nhận quyền, thông tin về hệ thống hiện có. Nên kiểm mẫu hiện hành và đối chiếu từng mục với hợp đồng.
Có cần luật sư khi ký hợp đồng nhượng quyền mầm non không?
Không bắt buộc, nhưng nên có. Hợp đồng nhượng quyền dài, nhiều dẫn chiếu và ràng buộc trong nhiều năm, lại giao thoa với pháp luật giáo dục. Chi phí luật sư đọc hợp đồng thường nhỏ so với khoản đầu tư mở trường và hậu quả của một điều khoản bất lợi.