Tuyển giáo viên mầm non cho trường tư thục hiệu quả nhất khi làm theo bốn lớp lọc: kiểm chuẩn trình độ (tốt nghiệp cao đẳng sư phạm mầm non trở lên theo Luật Giáo dục 2019), phỏng vấn bằng tình huống thật, một buổi dạy thử có người quan sát, và thời gian thử việc có người kèm. Bằng cấp chỉ cho biết ứng viên đủ điều kiện đứng lớp; ba lớp lọc sau mới cho biết người đó có giữ được an toàn, có kiên nhẫn với trẻ và có làm việc được với phụ huynh hay không.
Chỗ khó của ngành không nằm ở việc đăng tin, mà ở chỗ nguồn giáo viên đạt chuẩn có hạn và cạnh tranh gay gắt quanh mùa tựu trường. Trường tư thục mới hoặc trường nhỏ thường tuyển muộn, tuyển vội, rồi phải chấp nhận người chưa hợp. Bài này đi theo đúng thứ tự một chủ trường nên làm: xác định chân dung cần tuyển, chọn nguồn, phỏng vấn, chấm dạy thử, rồi đưa người mới vào lớp. Phần hồ sơ pháp lý và xác minh văn bằng nằm ở danh mục Pháp lý của trang.
Vì sao tuyển giáo viên mầm non khó hơn tuyển nhân viên văn phòng
Giáo viên mầm non làm một việc mà sai sót có thể để lại hậu quả trên cơ thể một đứa trẻ. Một nhân viên văn phòng chưa giỏi có thể được kèm dần; một cô giáo chưa vững thì ngay tuần đầu đã phải chịu trách nhiệm cho hơn chục trẻ trong giờ ăn, giờ ngủ, giờ ra sân. Vì vậy biên độ chấp nhận sai của nghề này hẹp hơn hầu hết các vị trí khác, và người tuyển phải nhìn được những thứ không hiện trên hồ sơ.
Thứ hai là nguồn cung. Từ khi Luật Giáo dục 2019 nâng chuẩn trình độ giáo viên mầm non từ trung cấp lên cao đẳng sư phạm, số người đủ điều kiện đứng lớp mới phải đi qua chương trình đào tạo dài hơn. Trong khi đó, giáo viên đạt chuẩn có thể chọn giữa trường công lập, chuỗi trường tư lớn và trường nhỏ. Trường nhỏ muốn cạnh tranh phải có lý do khác ngoài mức lương: lớp không quá tải, quản lý tử tế, có người hỗ trợ, có đường phát triển.
Thứ ba là thời điểm. Nhu cầu tuyển dồn vào khoảng tháng năm đến tháng tám, trước năm học mới, đúng lúc sinh viên sư phạm vừa tốt nghiệp và giáo viên đang làm cân nhắc chuyển chỗ. Trường bắt đầu tuyển vào tháng tám thường chỉ còn chọn trong số người chưa được nhận ở nơi khác. Kế hoạch nhân sự cho năm học sau nên lập từ tháng ba, khi đã ước được số lớp sẽ mở.
Vẽ chân dung trước khi đăng tin
Vị trí cụ thể, không chung chung. Giáo viên nhóm trẻ 18 đến 24 tháng cần kỹ năng khác hẳn giáo viên lớp mẫu giáo lớn: chăm sóc, vệ sinh, dỗ ngủ, đọc tín hiệu của trẻ chưa nói rõ. Tin tuyển và câu hỏi phỏng vấn nên tách theo độ tuổi nhóm lớp.
Điều kiện bắt buộc. Văn bằng sư phạm mầm non từ cao đẳng trở lên cho người đứng lớp, sức khoẻ phù hợp, không có tiền sử vi phạm liên quan tới trẻ em. Đây là cửa lọc đầu, không thương lượng.
Năng lực cần có. Quan sát và giữ an toàn nhóm trẻ, tổ chức hoạt động theo chương trình, giao tiếp với phụ huynh bằng lời lẽ bình tĩnh, ghi chép sổ sách đều đặn, phối hợp với đồng nghiệp cùng lớp.
Năng lực riêng của trường. Trường song ngữ cần người chịu phối hợp với giáo viên tiếng Anh; trường theo hướng Montessori cần người đã được bồi dưỡng phương pháp hoặc sẵn sàng học; trường có trẻ học hoà nhập cần người có thái độ đúng với trẻ có nhu cầu đặc biệt.
Điều trường đưa ra. Ca làm, số trẻ mỗi lớp, số người lớn cùng lớp, chế độ đào tạo, lộ trình lên tổ trưởng. Ứng viên giỏi đọc kỹ phần này hơn phần yêu cầu, và đây là chỗ trường nhỏ nói thật được để tạo khác biệt.
Các nguồn tuyển và đặc điểm từng nguồn
Không có nguồn nào đủ cho cả năm. Trường ổn định thường giữ ba đến bốn kênh chạy song song và đo xem kênh nào ra người ở lại lâu nhất, chứ không chỉ kênh nào ra nhiều hồ sơ nhất:
| Nguồn | Điểm mạnh | Điểm cần để ý |
|---|---|---|
| Giới thiệu từ giáo viên đang làm | Người đến đã biết văn hoá trường, tỷ lệ ở lại thường cao | Dễ tạo nhóm thân trong trường; vẫn phải qua đủ các vòng |
| Sinh viên năm cuối các trường sư phạm có khoa mầm non | Nguồn đạt chuẩn ổn định, dễ đào tạo theo cách của trường | Thiếu kinh nghiệm xử lý phụ huynh và sự cố; cần người kèm dài hơn |
| Thực tập sinh đã qua kỳ thực tập ở trường | Trường đã thấy người đó làm thật trong nhiều tuần | Phải có quan hệ đón thực tập với trường sư phạm từ trước |
| Nhóm, diễn đàn nghề giáo viên mầm non trên mạng xã hội | Nhiều hồ sơ, nhanh | Chất lượng không đồng đều, nhiều người nộp đại trà |
| Trang tuyển dụng việc làm | Tiếp cận người đang có việc muốn chuyển | Tốn công lọc; mô tả công việc phải cụ thể mới hút đúng người |
| Giáo viên quay lại sau thời gian nghỉ sinh con | Có kinh nghiệm, thường gắn bó nếu ca làm hợp | Cần ca linh hoạt giai đoạn đầu |
Nguồn được nhiều trường đánh giá cao nhất là thực tập sinh và người được giới thiệu, vì cả hai đều giảm được phần "không biết" lớn nhất của tuyển dụng: người này làm việc thật ra sao. Trường mới chưa có hai nguồn này nên ký sớm thoả thuận đón thực tập với một hai trường sư phạm gần nhất; sau một năm, đây thường thành kênh tuyển chính.
Phỏng vấn bằng tình huống, không bằng câu hỏi chung
Câu hỏi "vì sao chị yêu trẻ" cho ra câu trả lời đẹp mà không nói lên điều gì. Phỏng vấn giáo viên mầm non có ích khi đặt ứng viên vào tình huống cụ thể và nghe cách họ suy nghĩ: ưu tiên điều gì trước, gọi ai, nói gì với phụ huynh. Một vài tình huống hay dùng: trẻ khóc không dứt suốt buổi sáng đầu tiên đi học; hai trẻ giành đồ chơi và một trẻ cắn bạn; phụ huynh nhắn tin lúc chín giờ tối hỏi vì sao con bị trầy tay; trong giờ ngủ trưa có trẻ ho sặc; đồng nghiệp cùng lớp quát trẻ.
Câu trả lời tốt thường có ba điểm chung. Thứ nhất, an toàn của trẻ đứng trước mọi thứ, kể cả trước việc giữ thể diện cho mình hay đồng nghiệp. Thứ hai, ứng viên biết giới hạn của mình và biết báo lên quản lý thay vì tự xử lý mọi chuyện. Thứ ba, cách nói với phụ huynh là kể sự việc trung thực, không đổ lỗi cho trẻ khác, không hứa điều không kiểm soát được.
Nên có ít nhất hai người phỏng vấn, trong đó một người làm chuyên môn (hiệu trưởng hoặc tổ trưởng chuyên môn). Ghi lại câu trả lời theo cùng một phiếu cho mọi ứng viên để so được với nhau, tránh việc chọn người vì ấn tượng ban đầu. Cuối buổi, cho ứng viên hỏi lại; người hỏi về số trẻ mỗi lớp, ca làm, người hỗ trợ và cách trường xử lý sự cố thường là người đã nghĩ nghiêm túc về công việc.
Một phần nên có trong buổi phỏng vấn là cho ứng viên đi một vòng quanh trường trong giờ hoạt động, có người đi cùng. Cách ứng viên nhìn môi trường nói nhiều điều: người có kinh nghiệm thường để ý ngay ổ điện thấp, cửa cầu thang, góc bàn sắc, khu vệ sinh có đủ chỗ cho trẻ tự rửa tay không. Vòng đi này cũng là lúc ứng viên tự đánh giá trường; người giỏi đang được nhiều nơi mời sẽ chọn trường mà họ thấy lớp sạch, trẻ thoải mái và giáo viên đang làm có vẻ không căng thẳng.
Buổi dạy thử: quan sát gì cho đúng
Buổi dạy thử nên diễn ra trong một lớp thật, có giáo viên chính của lớp ở cạnh, kéo dài đủ để thấy cả một hoạt động có chủ đích và một khoảng chuyển tiếp (chuẩn bị ra sân, rửa tay, vào bàn ăn). Những điểm người quan sát nên ghi:
- Ứng viên có hạ người xuống ngang tầm mắt trẻ khi nói chuyện không, giọng nói có đủ rõ mà không gắt không.
- Trong lúc tổ chức hoạt động, ứng viên có liếc bao quát cả nhóm hay chỉ chăm chú vào vài trẻ ngồi gần.
- Khi có trẻ không theo hoạt động, ứng viên kéo trẻ vào bằng cách nào: mời, chuyển hướng, hay ép.
- Khoảng chuyển tiếp có lộn xộn không; người có kinh nghiệm thường báo trước cho trẻ và chia nhóm nhỏ.
- Ứng viên có tự giới thiệu và phối hợp với giáo viên chính, có hỏi về trẻ dị ứng hay trẻ cần lưu ý trước khi bắt đầu không.
- Sau buổi, ứng viên tự nhận xét được điểm chưa tốt của mình không. Khả năng tự nhìn lại là dấu hiệu tốt nhất cho việc sẽ tiến bộ.
Không nên chấm buổi dạy thử theo độ "sinh động" của giáo án. Giáo án đẹp có thể chuẩn bị ở nhà; cách ứng viên phản ứng khi trẻ làm điều không lường trước mới là thứ không chuẩn bị được. Với nhóm trẻ dưới ba tuổi, phần chăm sóc (thay tã, cho ăn, dỗ ngủ) quan trọng hơn phần hoạt động học, nên quan sát thêm một giờ ăn hoặc giờ chuẩn bị ngủ nếu có thể.
Thử việc và những tuần đầu trong lớp
Bộ luật Lao động 2019 cho phép thoả thuận thử việc tối đa 60 ngày với công việc yêu cầu trình độ cao đẳng trở lên, tiền lương thử việc ít nhất bằng 85% mức lương của công việc đó. Thời gian này nên được dùng thật sự để đánh giá, không chỉ là thủ tục. Một kế hoạch thử việc gọn gồm: tuần đầu làm người thứ hai trong lớp, quan sát nề nếp và học tên từng trẻ, đặc điểm sức khoẻ, người đón; tuần thứ hai đến thứ tư tự tổ chức một phần hoạt động dưới sự quan sát của giáo viên chính; cuối tháng thứ nhất có buổi nhận xét chính thức; tháng thứ hai đứng lớp như giáo viên chính, có tổ trưởng dự giờ ít nhất hai lần.
Người mới cũng cần được nói rõ những điều cấm tuyệt đối từ ngày đầu: không để trẻ ra khỏi tầm mắt, không dùng điện thoại cá nhân khi đang trông trẻ, không chụp và đăng ảnh trẻ lên tài khoản riêng, không dùng hình phạt thể chất hay lời lẽ xúc phạm, không tự cho trẻ uống thuốc khi không có phiếu dặn của phụ huynh. Văn bản cam kết những điều này nên ký trước khi người mới vào lớp.
Cuối cùng, đừng ngại dừng thử việc khi có dấu hiệu không an toàn, kể cả khi trường đang thiếu người. Một giáo viên không hợp gây thiệt hại lâu hơn nhiều so với vài tuần thiếu người: phụ huynh rút con, đồng nghiệp phải gánh việc, và trường mất uy tín. Thiếu người thì xếp lại lớp tạm thời hoặc tăng ca có trả thêm, không giữ người chỉ để có đủ số.
Câu hỏi thường gặp
Có nên tuyển người có bằng sư phạm tiểu học để dạy mầm non không?
Không nên xếp vào vị trí giáo viên đứng lớp chính. Chuẩn trình độ của giáo viên mầm non là văn bằng sư phạm mầm non từ cao đẳng trở lên. Người có bằng sư phạm tiểu học có thể làm việc ở vị trí khác như trợ giảng hay giáo viên bộ môn, nhưng trường vẫn phải đủ giáo viên đạt chuẩn cho từng nhóm lớp khi cơ quan quản lý kiểm tra.
Nên bắt đầu tuyển giáo viên cho năm học mới từ tháng mấy?
Nên lập kế hoạch từ khoảng tháng ba và bắt đầu tuyển từ tháng tư, tháng năm, trước khi sinh viên sư phạm tốt nghiệp và trước khi giáo viên đang làm chốt chỗ cho năm học mới. Tuyển vào tháng tám vẫn có người, nhưng trường thường phải chọn trong số ít ứng viên còn lại.
Có cần kiểm tra lý lịch ứng viên trước khi nhận không?
Rất nên, vì đây là công việc tiếp xúc trực tiếp với trẻ nhỏ. Nhiều trường yêu cầu ứng viên tự xin phiếu lý lịch tư pháp và liên hệ người tham chiếu ở nơi làm cũ. Việc thu và lưu giữ các thông tin này cần tuân thủ quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân, chỉ dùng đúng mục đích tuyển dụng.
Dạy thử có cần trả công cho ứng viên không?
Pháp luật không quy định riêng cho buổi dạy thử, nhưng nhiều trường hỗ trợ một khoản đi lại hoặc thù lao nhỏ cho buổi dạy thử dài. Việc này cho thấy sự tôn trọng ứng viên và giúp trường giữ hình ảnh tốt trong cộng đồng giáo viên, vốn rất nhỏ và hay chia sẻ với nhau về nơi làm việc.
Sinh viên mới tốt nghiệp có nên được giao làm giáo viên chính ngay không?
Tốt hơn là cho làm giáo viên thứ hai bên cạnh một giáo viên có kinh nghiệm trong ít nhất một học kỳ. Sinh viên mới thường vững kiến thức chương trình nhưng chưa quen xử lý sự cố, phụ huynh khó tính hay khoảng chuyển tiếp đông trẻ. Ghép cặp như vậy cũng giúp giảm tỷ lệ nghỉ việc trong năm đầu.
Làm sao biết kênh tuyển nào hiệu quả nhất cho trường mình?
Ghi nguồn của từng ứng viên ngay từ lúc nhận hồ sơ, rồi sau sáu đến mười hai tháng xem người từ kênh nào còn ở lại và được đánh giá tốt. Kênh cho nhiều hồ sơ chưa chắc là kênh tốt; kênh tốt là kênh ra người ở lại lâu và đứng lớp vững.